Laser MTS
W skrócie
- Grawer rastrowy wypala powierzchnię linia po linii — do napisów, logo i zdjęć. Liniowy jedzie raz po konturze — do cienkich linii i podpisów, wielokrotnie szybciej.
- Interwał 0,1 mm (254 DPI) to dobry start. Połowa interwału to dwa razy dłuższy grawer i ciemniejszy, głębszy ślad; za duży interwał daje widoczne paski.
- Kolor i głębokość zależą od energii na milimetr: wolniej, mocniej albo gęściej = ciemniej i głębiej.
- Najrówniej grawerują się jasne, jednolite gatunki: klon, brzoza, lipa, olcha. Sosna wychodzi w paski, orzech daje mały kontrast.
- Zanim zrobisz zamówienie, wypal siatkę moc × prędkość na skrawku tej samej deski.
Grawer rastrowy czy liniowy
Program lasera (np. LightBurn) daje dwa sposoby graweru. Raster (w LightBurnie „Fill” albo „Image”) działa jak drukarka: głowica jeździ tam i z powrotem, a laser włącza się tam, gdzie jest wzór. Tak wypala się pełne pola, napisy, logo i zdjęcia. Grawer liniowy („Line”) prowadzi wiązkę raz po linii wektora — zostaje cienki rowek wzdłuż konturu.
- Raster wybierz, gdy wzór ma pola: pogrubione litery, logo, sylwetki, zdjęcia. Czas zależy głównie od wysokości wzoru (liczby linii) i jego szerokości — nie od tego, ile w nim szczegółów.
- Linię wybierz do cienkich konturów, podpisów czcionką jednokreskową, szkiców i linii pomocniczych. Na małych elementach to sekundy zamiast minut.
- Łącz oba: pole rastrem, obwódka linią. W jednym pliku to po prostu dwie warstwy z innym trybem.
Jedna pułapka rastra: dwa małe napisy w przeciwnych rogach deski LightBurn domyślnie graweruje jako jedną całość — głowica jeździ nad pustym środkiem. Opcja „Fill shapes individually” (albo „Fill groups together”) graweruje każdy element osobno i potrafi wyraźnie skrócić zadanie.
Interwał linii i DPI
Interwał to odstęp między liniami rastra. Program pokazuje go w mm albo jako DPI (punkty na cal): DPI = 25,4 ÷ interwał. Dobry interwał jest trochę mniejszy od plamki lasera — sąsiednie linie lekko na siebie zachodzą i nie zostawiają jasnych przerw.
| Interwał | DPI | Pole 100 × 100 mm przy 300 mm/s | Kiedy |
|---|---|---|---|
| 0,05 mm | 508 | 2000 linii, ok. 11 min | głębszy grawer, bardzo drobne detale przy małej plamce |
| 0,08 mm | 318 | 1250 linii, ok. 7 min | zdjęcia, drobny tekst |
| 0,10 mm | 254 | 1000 linii, ok. 5,5 min | start dla napisów, logo i pól |
| 0,15 mm | 169 | 667 linii, ok. 3,7 min | duże pola przy szerokiej plamce; inaczej paski |
Czas w tabeli to sam przejazd linii (100 mm ÷ 300 mm/s na linię, w obu kierunkach) — realnie dochodzi rozpędzanie, zawracanie i overscan, więc zadanie trwa dłużej. Proporcje zostają: połowa interwału to dwa razy dłuższy grawer. Gęstszy raster daje też ciemniejszy i głębszy ślad, bo w każdy milimetr trafia więcej energii — po zmianie interwału sprawdź moc na nowo.
DPI wyższe, niż pozwala plamka, nie dodaje szczegółów, tylko czas. Jeśli nie znasz plamki swojego lasera, wypal kilka pól z różnym interwałem i obejrzyj je pod lupą: szukasz najrzadszego, na którym nie widać jasnych pasków.
Moc i prędkość: kolor i głębokość
O kolorze śladu decyduje to, ile energii trafi w każdy milimetr kwadratowy: w przybliżeniu moc ÷ (prędkość × interwał). Z tego wynikają trzy proste reguły:
- Ciemniej i głębiej: mniejsza prędkość, większa moc albo gęstszy interwał. Dwa razy wolniej to mniej więcej tyle energii, co dwa razy większa moc.
- Jaśniej i płycej: odwrotnie. Jasnobrązowy, „karmelowy” ślad daje zwykle duża prędkość i umiarkowana moc.
- Głęboki grawer (np. pod wypełnienie farbą) lepiej robić w kilku szybszych przejściach niż w jednym bardzo wolnym — mniej przypaleń i równiejsze dno.
Ta sama para ustawień na innym drewnie, a nawet na innej partii sklejki, da inny kolor. Dlatego zamiast szukać „dobrych parametrów” w tabelach, wypal siatkę: w kolumnach rośnie moc, w wierszach prędkość, i od razu widzisz cały zakres. Darmowe Testy materiału Laser MTS generują taką siatkę w trybie graweru — każde pole na osobnej warstwie z gotową mocą i prędkością, w pliku do LightBurna albo SVG. Jak czytać wynik, opisujemy we wpisie Test materiału do lasera.
Grawer robi się w ognisku, na powierzchni drewna. Rozmyty, szeroki ślad i słaby kontrast przy dobrych ustawieniach to zwykle źle ustawiona ostrość — więcej o tym we wpisie Ostrość lasera.
Overscan i grawer dwukierunkowy
Dwa ustawienia rastra odpowiadają za większość „tajemniczych” wad: ciemne brzegi pól i rozmyte krawędzie liter.
- Overscan — głowica nie zawraca w miejscu. Na końcu każdej linii hamuje, a na początku następnej rusza; jeśli robi to na grawerze, wolniejsze fragmenty dostają więcej energii i brzegi pól wychodzą ciemniejsze. Overscan wydłuża przejazd poza wzór, żeby hamowanie i zawracanie odbywały się już bez lasera. W LightBurnie to opcja „Overscanning” w ustawieniach warstwy. Kosztuje trochę czasu, ale na drewnie prawie zawsze się opłaca.
- Grawer dwukierunkowy — laser pali w obu kierunkach, co skraca czas. Wiązka reaguje jednak z drobnym opóźnieniem, a paski napędu mają luz, więc linie jadące w prawo przesuwają się względem tych jadących w lewo. Efekt: postrzępione, „rozmyte” pionowe krawędzie. W LightBurnie naprawia to tabela „Scanning Offset Adjustment” w ustawieniach urządzenia — wpisujesz przesunięcie dla kilku prędkości. Szybkie obejście: grawer jednokierunkowy (wolniejszy) albo niższa prędkość.
Test jest prosty: wygraweruj duże „I” albo pionowy pasek przy prędkości, której używasz na co dzień, i obejrzyj lewą i prawą krawędź pod lupą. Ząbki co drugą linię to przesunięcie, ciemne brzegi — brak overscanu.
Gatunki drewna — jak wychodzi grawer
Grawer to przypalenie, więc najlepszy kontrast dają jasne gatunki o równej gęstości. Drewno z wyraźnymi słojami pali się nierówno: miękkie przyrosty wypalają się głębiej niż twarde.
| Gatunek | Jak wychodzi grawer | Na co uważać |
|---|---|---|
| Klon | jasne tło, równy, ciemny ślad | jeden z najlepszych do zdjęć i drobnego tekstu |
| Brzoza (sklejka) | jasna, równa, dobry kontrast | przy głębokim grawerze możesz dojść do kleju między warstwami — ciemniejsze, nierówne dno |
| Topola (sklejka) | jasna, lekka | miększa od brzozy, więc grawer mniej równy; w tanich płytach zdarzają się pustki pod okleiną |
| Lipa | jasna, miękka, równa | łatwo wypalić za głęboko — więcej prędkości albo mniej mocy |
| Olcha, buk | jasnobrązowe, równe | buk jest twardszy i potrzebuje trochę więcej energii |
| Wiśnia | ciepły, czerwonawy odcień, ładny kontrast | ciemnieje z czasem, więc kontrast lekko spada |
| Dąb | wyraźne słoje i pory | grawer „pływa” po słojach — dobry do napisów, gorszy do zdjęć |
| Sosna, świerk | w paski | miękkie pasy palą się głębiej niż twarde, żywica przypala się i brudzi |
| Orzech | ciemne tło | mały kontrast; lepiej głęboki grawer wypełniony farbą |
| MDF, HDF | równy, brązowy, bez słojów | dobrze trzyma detal, ale dymi i pachnie klejem — potrzebny dobry wyciąg |
O wyborze samej sklejki (klej, klasa okleiny, puste miejsca w warstwach) piszemy osobno we wpisie Sklejka do lasera.
Taśma maskująca: kiedy tak, kiedy nie
Dym z graweru osiada na drewnie wokół wzoru jako brązowa mgiełka, a na jasnym drewnie z żywicą bywa trudny do zmycia. Taśma naklejona przed grawerem przyjmuje ten osad na siebie — po zdjęciu powierzchnia jest czysta.
Taśma pomaga
- duże pola i głęboki grawer (dużo dymu)
- jasne gatunki, na których każdy osad widać
- grawer pod wypełnienie farbą: malujesz przez taśmę, zdejmujesz — kolor zostaje tylko w rowkach
Uważaj
- tylko taśma papierowa (np. transferowa) — nigdy winylowa, bo to często PVC
- taśma zmienia parametry: potrzeba trochę więcej energii
- przy drobnych literach wydłubywanie resztek trwa dłużej niż grawer
- do zdjęć zwykle się nie nadaje — zmienia ton
Zamiast taśmy część pracowni przed grawerem kładzie jedną cienką warstwę bezbarwnego lakieru: osad nie wnika w pory i schodzi szmatką. Więcej sposobów na osmalenia znajdziesz we wpisie Przypalenia przy cięciu laserem.
Grawer i cięcie w jednym pliku
W programie lasera każdy kolor linii to warstwa z własnym trybem, mocą i prędkością. Podkładka z napisem to zwykle trzy warstwy: grawer rastrowy (napis), grawer liniowy (obwódka) i cięcie (kształt). Kolejność ma znaczenie:
- Najpierw grawer, dopóki element jest częścią całej płyty i nie może się przesunąć.
- Potem linie — obwódki i podpisy.
- Na końcu cięcie, i to najpierw otwory w środku, dopiero potem obrys zewnętrzny. Element wycięty jako pierwszy potrafi opaść albo się przekrzywić i reszta pójdzie obok.
W LightBurnie kolejność ustawiasz na liście warstw, a opcja optymalizacji „Cut inner shapes first” pilnuje otworów.
Wykończenie po grawerze
- Czyszczenie — sadzę z rowków wymieć miękką szczoteczką. Osad na powierzchni zejdzie drobnym papierem ściernym (240–320) prowadzonym wzdłuż włókien; pamiętaj, że szlif spłyca płytki grawer i go rozjaśnia. Wiele pracowni używa też lekko wilgotnej gąbki melaminowej — sprawdź najpierw na skrawku, bo woda podnosi włókna.
- Olej podkreśla rysunek drewna, ale przyciemnia całą powierzchnię, więc kontrast graweru spada. Na desce do krojenia użyj oleju dopuszczonego do kontaktu z żywnością.
- Lakier bezbarwny, zwłaszcza wodny, najmniej zmienia kolor. Nakładaj go dopiero po dokładnym oczyszczeniu, inaczej zamkniesz sadzę pod powłoką.
- Farba lub żywica w rowkach — przy głębokim grawerze i taśmie maskującej to najprostszy sposób na kolorowy napis na ciemnym drewnie.
A zdjęcia?
Zdjęcie to też raster, ale z odcieniami szarości — a drewno pod laserem najlepiej robi dwa stany: wypalone albo nie. Stąd punkty (dithering), rozjaśnianie średnich tonów i negatyw na ciemnych materiałach. Opisujemy to krok po kroku, na prawdziwym zdjęciu, we wpisie Grawer zdjęcia laserem na drewnie.
Najczęstsze pytania
Jaką moc i prędkość ustawić do grawerowania drewna?
Nie ma jednej liczby — laser diodowy 10 W i CO₂ 60 W potrzebują zupełnie innych ustawień, a klon i sosna reagują inaczej. Zacznij od średniej mocy i dużej prędkości, a potem wypal siatkę moc × prędkość na skrawku tego samego drewna i wybierz najszybsze pole o dobrym kolorze.
Ile DPI do grawerowania drewna?
Na start 254 DPI (interwał 0,1 mm). Do zdjęć i drobnego tekstu zwykle 318 DPI (0,08 mm). Wyższe DPI ma sens tylko przy małej plamce — inaczej wydłuża grawer bez zysku na szczegółach.
Dlaczego grawer wychodzi w paski?
Najczęściej interwał jest większy od plamki (jasne przerwy między liniami), laser jest poza ogniskiem albo drewno ma wyraźne słoje, które palą się nierówno. Poszarpane krawędzie co drugą linię to z kolei przesunięcie przy grawerze dwukierunkowym.
Czy laserem diodowym da się grawerować drewno?
Tak, to jedno z jego najlepszych zastosowań. Laser diodowy graweruje drewno i sklejkę bardzo ładnie, tylko duże pola robi wolniej niż laser CO₂.
Jak usunąć osad dymu po grawerze?
Wymieć sadzę szczoteczką, a mgiełkę na powierzchni zeszlifuj drobnym papierem wzdłuż włókien. Następnym razem naklej przed grawerem papierową taśmę maskującą albo pokryj drewno cienką warstwą lakieru.